المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٢٥ - مبحث نسب

واوا: مفعول براى « قلب ».

واو: عاطفه.

حذفها: مضاف و مضاف اليه، مبتداء و خبرش بقرينه « حسن » محذوف است.

حسن: صفت مشبهه، خبر براى « قلبها » و جمله فقلبها حسن، جمله جوابيّه براى « ان » مى‌باشد.

ترجمه:

و اگر مدّه تأنيث در مرتبه چهارم اسم واقع شده و آن اسم حرف دوّمش ساكن باشد قلب نمودن مدّه تأنيث به « واو » نيكو است چنانچه حذف آن پسنديده و مستحسن مى‌باشد.

شرح عربى:

هذا باب النسب‌

( ياءا) مشدّدة (كيا الكرسىّ زادوا) فى آخر الإسم (للنّسب و كلّ ما تليه كسره وجب) كقولهم فى النّسب إلى أحمد « أحمدى » ( و مثله) أى مثل ياء النّسب إمّا فى التئ‌شديد أو فى كونها للنّسب (ممّا حواه احذف) إذا كان قبله ثلاثة احرف، فقل فى النّسب إلى كرسىّ و شافعىّ: كرسىّ و شافعىّ و لم أرمن تعرّض لجواز شفعوىّ قياسا على موسوىّ، و إن كان بعض الفقهاء استعمله، و هو حسن للّبس فإن كان قبله حرفان- كعلىّ- جاز الحذف و القلب كعلوىّ أو حرف [واحد] فسيأتى إنشاء اللّه تعالى فى قوله: « و نحو حىّ فتح ثانيه يجب». (و تا تأنيث أو مدّته) أى الفه (لا تثبتا) بل احذفها فقل فى النّسبة إلى مكّة « مكّىّ » و قول العامّة فى خليفة « خليفتىّ » لحن من وجهين.

( و إن تكن) مدّة التّأنيث (تربع) أى تقعرابعة فى اسم أتى (ذا ثان سكن فقلبها واوا) مباشرة للام أو مفصولة بألف (و حذفها) أى كلّ منهما (حسن) لكنّ المختار: الثّانى كقولك فى حبلى حبلىّ و حبلوىّ و حبلاوىّ و يجب الحذف إذا كانت [المدّة] خامسة فصاعدا كما سيأتى، أو رابعة متحرّكا ثانى ماهى فيه كقولك فى حبارى و جمزى: حبارىّ و جمزىّ.

ترجمه و شرح:

مبحث نسب‌

مصنّف گويد:

اهل لسان بمنظور افاده نسبت ياء را اضافه كرده‌اند همچون ياء « كرسىّ » و آنچه پهلوى « ياء » قرار گرفته واجب است مكسور شود.

شارح گويد: